یافته های جدید باستان شناسان نشان می دهد در حدود هفتصد هزار سال پیش، نیاکان انسان و فیل‌های غول‌پیکر مسیر مهاجرت مشترکی را از آفریقا به سوی آسیا طی کردند. این یافته علمی نشان می‌دهد که شرایط زیست‌محیطی دره حولا چگونه امکان عبور نخستین انسان‌نماها را از این گذرگاه حیاتی فراهم آورده است.
به گزارش سیناپرس، صدها هزار سال پیش از آنکه گونه انسان های امروزی یعنی انسان خردمند، آفریقا را ترک کند، یکی از نیاکان باستانی انسان که از شاخه انسان راست‌قامت (Homo erectus) محسوب می شد، سفر خود را به سوی جهان بیرون آغاز کرده و سرانجام به شرق آسیا رسید. این سفر از سرزمین سوریه امروزی (لِوانت) که آفریقا را به اوراسیا متصل می‌کند آغاز شد. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد که این کریدور مهاجرتی مهم در آن زمان مملو از جانوران بزرگ بود.
محوطه باستان‌شناسی جِشر بنوت یعقوب (Gesher Benot Ya’aqov) در دره حولا پیش از این نیز اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی این نیاکان پیشاتاریخی انسان در اختیار دانشمندان قرار داده است. برای نمونه، کهن‌ترین شواهد پخت غذا با آتش در همین محل یافت شده است؛ بقایای سوخته یک ماهی پخته‌شده که به حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد.
اکنون پژوهشگران دندان و قطعات عاج به‌خوبی حفظ‌شده‌ای از فیل منقرض‌شده پالئولوکسودون آنتیکوس (Palaeoloxodon antiquus)، معروف به فیل عاج‌راست، کشف کرده‌اند. در کنار این بقایای دندانی، تبرهای سنگی و ابزارهای دیگری یافت شده که ویژگی فناوری آشولی (Acheulean) به‌شمار می‌روند.
ابزارهای آشولی (Acheulean) یکی از مهم‌ترین فناوری‌های سنگی دوران پارینه‌سنگی قدیم به‌شمار می‌روند که حدود ۱.۷ میلیون تا ۲۰۰ هزار سال پیش رواج داشته‌اند. این فناوری عمدتاً با انسان راست‌قامت (Homo erectus) و برخی دیگر از نیاکان انسان مرتبط است و با ساخت تبرهای دستی دوطرفه (bifacial hand axes) و ابزارهایی مانند تیشه‌های بزرگ شناخته می‌شود.
برخلاف فناوری قدیمی‌تر اولدووان که عمدتاً بر تراشه‌های ساده تکیه داشت، ابزارهای آشولی با تقارن بیشتر، تراش دقیق‌تر دو وجه سنگ و قابلیت استفاده چندمنظوره ساخته می‌شدند. این ابزارها برای قصابی جانوران بزرگ، بریدن گوشت، شکستن استخوان و کار روی چوب به‌کار می‌رفتند و نشان‌دهنده پیشرفت قابل‌توجه در مهارت‌های فنی و شناختی نیاکان انسان هستند. نام این فناوری از محوطه سن‌آشول (Saint-Acheul) در فرانسه گرفته شده است.
هرچند این یافته به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این فیل خاص توسط انسان‌نماهای ابزارساز شکار یا قصابی شده باشد، اما شایان توجه است که ظهور فناوری آشولی حدود یک میلیون سال پیش‌تر با نخستین بهره‌برداری نیاکان انسان از فیل‌سانان همزمان بوده است. در سرزمین شام، تبرهای دستی آشولی عمدتاً با انسان‌نماهایی مرتبط‌اند که فیل‌ها را شکار می‌کردند؛ جانورانی که از بزرگ‌ترین پستانداران خشکی عصر پلیستوسن (دوران زمین‌شناسی که حدود ۲.۶ میلیون تا ۱۱ هزار سال پیش را دربرمی‌گیرد) به‌شمار می‌رفتند.
آنچه این کشف آشکار می‌سازد این است که دره حولا حدود ۷۰۰ هزار سال پیش پناهگاه بوم‌شناختی پایداری برای انسان‌ها و جانوران بزرگ فراهم کرده بود. تحلیل‌های ایزوتوپی انجام‌شده روی دندان آسیای این فیل نشان می‌دهد که جانور از گیاهانی تغذیه می‌کرد که معمولاً در علفزارها و تالاب‌ها یافت می‌شوند.
این امر حاکی از آن است که منطقه اطراف جِشر بنوت یعقوب از جنگل‌های باز و رودخانه‌های متقاطع تشکیل شده بود و شرایط ایده‌آلی را برای شکوفایی هم انسان‌نماها و هم طعمه‌هایشان فراهم می‌آورد. پژوهشگران در توضیح این کشف می گویند دسترسی به آب، پوشش گیاهی و منابع جانوری تعیین می‌کرد که انسان‌ها و حیات‌وحش در کجا می‌توانند زنده بمانند. تالاب‌ها، رودخانه‌ها و جنگل‌های دره حولا زندگی را در امتداد یکی از کهن‌ترین کریدورهای مهاجرت جهان پایدار نگه داشتند و فرصت نادری برای درک شرایط بوم‌شناختی فراهم آوردند که حدود ۷۰۰ هزار سال پیش هم از جانوران و هم از جمعیت‌های انسانی حمایت می‌کرد.
باید توجه داشت که سرزمین شام به‌عنوان تنها پل خشکی میان آفریقا و اوراسیا، مسیر ضروری برای خروج نخستین نیاکان انسان از زادگاه خود در جستجوی چراگاه‌های جدید بود. اگر شرایط ایده‌آل دره حولا وجود نداشت، روشن نیست که آیا این نخستیان جسور هرگز موفق به عبور می‌شدند یا نه. خوشبختانه این منطقه برای فیل‌ها نوعی بهشت به‌شمار می‌رفت و در نتیجه همواره منابع غذایی فراوانی برای این مسافران اولیه در دسترس بود.
شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصی بررسی‌های علوم کواترنری (Quaternary Science Reviews) منتشر شده است.
مترجم : احسان محمد حسینی
